ŞAŞIRTMA

Bu yıl bazı üyelerimizin şaşırtma yapmak için fidelerinde 3-4 hatta 5. yaprakların çıkmasını beklediğini hatta bazen küçük bardaklara ekip toprağıyla beraber kalıp halinde büyük saksılara geçirildiğini farkettim. Profesyonel üreticiler (çiftçiye üretip fide satanlar) tohumları seyrek ekerek yada biraz büyüdüklerinde seyreltme yaparak yetiştirirler. Milyonlarca fide üreten insanların şaşırtma işlemini es geçmeleri normaldir zira tek tek söküp tekrar dikmek için bir hayli işgücü ve personel gerekmektedir. Şaşırtma işlemi ancak bizler gibi az sayıda fideyle uğraşan üreticiler için hem bir gereklilik hemde yararımıza bir işlemdir. Benim şaşırtma konusunda bildiğim en iyi zaman ilk çıkan yaprakların arasından gerçek yaprakların çıkmaya başladığı zamandır ki bu yaprakjların çıkışı uygun şartlarda tohumun çimlenmesinden sonraki 5-6 günde oluşur. Bu konuya daha önce burada değinmişim. Biraz araştırma sonucu altta yazan kısmı derledim. Umarım faydası olur.
Tohumun çimlenmesi ile oluşan kökçük genç bitkinin 2-3 yapraklı devresine kadar uzunlamasına devam eder. Bu dönemde kök boğazına yakın bölgeden yan köklerin oluşumu başlar. Kazık ve yan kökler oldukça geç dallanır ve saçak kök oluşturur. Domateste şaşırtma yapılarak yan kök oluşumu teşvik edilir. Şaşırtılmış fideler, tarlada şaşırtılmamışlara göre daha iyi sonuç verir. Zaten şaşırtma daha kaliteli ve pişkin fide elde etmek amacıyla yapılır. Şaşırtmada, bitkiler bulundukları yerden, kökleri topraksız sökülür, başka bir yere dikilir. Zaten şaşırtma kökleri topraksız sökülen bitkiler için geçerlidir. Eğer bir bitki kökleri topraklı olarak çıkartılıp, daha büyük bir yere (saksıya) aktarılıyorsa, bu işlem şaşırtma değil, bir yer değiştirme olayıdır ve şaşırtma ile karıştırılmaması gerekir. Şaşırtma tür ve çeşitlere göre bir veya birkaç defa uygulanır. DILLINGEN (1956), domatesler üzerinde yaptığı denemelerde, en iyi sonucu 3 defa şaşırtılan fidelerden aldığını, ancak şaşırtma sayısı arttıkça işçilik giderlerinin de fazlalaştığını vurgulamaktadır. Bu bakımdan hiç şaşırtma yapmamaktansa, bir defa şaşırtma yapmak faydalı olur demektedir Şaşırtma ancak bahçe tarımında, seracılıkta uygulandığında ve belirli sayıda fide yetiştirildiğinde yarar meydana getirir. Şaşırtma yapılacaksa, tohumu önce tohum ekme kasalarına ekip, daha sonra küçük fideleri şaşırtma yeri olan yastıklara dikmekte fayda vardır. Şaşırtma yapıldığında, şaşırtma yapılacak bitkinin büyüklüğü önemlidir. Bitkiler büyüdükçe kökleri fazlalaşır ve şaşırtma sırasında bu bitkiler ne kadar itina gösterilerek sökülürse sökülsün, köklerin belirli bir kısmı kopar. HÖSSLİN, MAPPES ve STEİB (1964) göre, şaşırtma sırasında kaybolan kök miktarı bir cetvelle verilmiştir. Bu cetvelde, domatese bakacak olursak, birinci şaşırtmada köklerin % 13,2’si, ikinci şaşırtmada bitkiler daha fazla büyüdüğünden ve fazlalaştığından, kök kaybı % 52,6’ya yükselmektedir. Bitkinin üst aksamı fazla ve buna paralel terlemesi (su kaybı) fazla olduğundan, bu isteği azalan kökler karşılayamamakta ve şaşırtma sonrası ister istemez bitkide bir solgunluk (baygınlık) meydana gelmektedir. Solgunluk bazen 4-5 gün sürer ve bitkinin büyük bir sarsıntı geçirmesine, büyüme dengesinin bozulmasına, bir duraklama devresiyle beraber strese girmesine, domates gibi bitkilerde ilk çiçek tomurcuklarının oluşmamasına ve var olanların da dökülmesine sebep olur, verim ve zaman kaybı ortaya çıkartır.